T.C. MARDİN ARTUKLU ÜNİVERSİTESİ SÜRYANİ DİLİ VE EDEBİYATI BÖLÜMÜ
  • /
  • Bölüm Hakkında

T.C. MARDİN ARTUKLU ÜNİVERSİTESİ

Bölüm Hakkında

“Süryani Dili ve Edebiyatı” bölümü, bilimsel açıdan Batı dünyasında XVII. yüzyıldan beri büyük merak uyandırıp pek çok araştırmaya konu teşkil eden, ülkemizde ise neredeyse tamamen boş bırakılan Süryaniyat alanına yönelik “sosyal bilimler” esaslı bir lisans programıdır. Söz konusu bu boşluk, Mardin Artuklu Üniversitesi’nin gerek alana ilişkin bölgesel avantajını kullanmak, gerekse de sorumluluk almak suretiyle Türkiye’de Yaşayan Diller Enstitüsü bünyesinde oluşturduğu “Süryani Dili ve Kültürü” isimli Yüksek Lisans programı tarafından bir ölçüde kapatılmaya çalışılmakta; öğrencilere Süryani dili, literatürü, kültürü ve tarihi gibi alanlarda ihtisas eğitimi verilmektedir. Bununla birlikte, Süryani dilinin özellikleri ve literatürünün hacmi göz önüne alındığında, bu eğitimin lisans programı olarak daha geniş çaplı ve uzun vadeli şekilde verilmesi gerektiği anlaşılmaktadır. Bu bağlamda, bölümün kuruluş amaçlarından ilki ve en önemlisi, kadim bir geleneği temsil etmekte olan Süryani dili, kültürü, literatürü ve tarihi konularında bilgi sahibi, eski ve yeni Süryanice konusunda uzman, disiplinler arası çalışmalar yapabilen ve alana ilişkin yapacağı lisansüstü ihtisas ile beraber dünya çapında söz sahibi olabilecek, geçerli bilimsel formasyona sahip donanımlı öğrenciler yetiştirmektir.

Bölümümüz bünyesinde eğitim alacak olan öğrenciler, geçmişte ve günümüzde Süryaniler ile ilgisi bulunan pek çok entelektüel mesele konusunda bilgi edinebileceklerdir. Bu kapsamda, bölümün temel dersleri olup eğitim programının esasını teşkil edecek Süryani dili ve kültürü ile ilgili derslerin dışında, tarih, tarih felsefesi ve metodolojisi, ilahiyat, sosyoloji, edebiyat, Süryani dili ile yakın ilgisi bulunan Sami dilleri ailesinden İbranice ve Aramice ile İngilizce gibi Süryani literatürünün büyük oranda aktarılmış olduğu modern batı dilleri kabilinden dersler ve uygulamalar öğrencilere her açıdan yeterli birikimi sağlayabilme amacına hizmet edeceklerdir. Bu arada, öğrencilerin sokaklarında pek çok dilin konuşulup farklı kültürlerin yaşatıldığı Mardin’de yaşama ve okuma olanağı bulacakları da şüphesizdir.

Neden Süryani Dili ve Edebiyatı Bölümü?

Binlerce yıldır Mezopotamya bölgesinin sakinleri olmalarına ve başlangıcı tespit edilemeyecek ölçüde köklü bir literatüre sahip bulunmalarına karşın, kültürleri, dilleri, tarihleri, kısacası onlara ilişkin her şeyleriyle birlikte bir bütün olarak “Süryani” olma olgusunun Türkiye ölçeğinde neredeyse tamamen “meçhul” bir konu olduğu su götürmez bir hakikattir. Bu olgu, sosyolojik açıdan toplumun farklı kesimleri arasında az veya çok mevcut olan veya kurulması ya da güçlendirilmesi gereken köprüleri sekteye uğratmakta; bilimsel açıdan ise XVII. yüzyıldan beri Süryani diline, kültürüne ve literatürüne karşı büyük ilgi gösteren Batı’nın oldukça gerisinde kaldığımızı kanıtlamaktadır. Buradan hareketle, “Süryani Dili ve Edebiyatı” bölümünün büyük bir açığı kapatacağı rahatlıkla görülebilir. 

Öte yandan, Süryani literatürü geçmişte Süryani dilinin yeni nesillere aktarılması veya tarihsel hafızanın muhafazası gibi hayatî fonksiyonları bakımından Süryaniler adına son derece önemli bir rol üstlenmiştir. Ancak daha genel değerlendirildiğinde, bu gelenek insanlığın müşterek uygarlık birikimine de önemli katkılar sağlamıştır. İlkin, Ortaçağ’da Süryani dilini kullanan yazarlar, günümüz araştırmacılarına, eserlerini kaleme aldıkları coğrafî sahaların siyasî, sosyal, ekonomik, kültürel ve dinî yapıları hakkında kıymetli bilgiler aktarıp alternatif bakış açıları sunmuşlardır. İkincisi, söz konusu bu yazarlar Roma-Bizans ve Part-Sasani gibi siyasî yapılar ile sözü geçen bu hanedanlar tarafından yönetilmiş olan geniş sahalardaki farklı topluluklar ve çeşitli olaylar hakkında olduğu kadar, VII. yüzyılın ikinci çeyreğinden itibaren Emeviler, Abbasiler, Selçuklular, Haçlılar, Moğollar veya Osmanlılar gibi hanedanlar tarafından idare edilen bu havzadaki gelişme ve hadiseler ile topluluklar hakkında da mühim aktarımlar yapmışlardır. Bu yönüyle bakıldığında, Süryani dili ile edebiyatının sosyal bilimciler için ihmale gelmeyecek konular oldukları rahatlıkla söylenebilir. “Süryani Dili ve Edebiyatı” bölümünün bugüne kadar Türkiye’de bu alana yönelik bırakılan eksikliği bir ölçüde de olsa giderip mümkün olduğu kadar kapatacak araştırmacılar yetiştirme ilkesi, böyle bir bölümün zaruretini göstermektedir.

Bölüm Kontenjanı

“Süryani Dili ve Edebiyatı” bölümü, ilk öğrencilerini 2017 yılında almayı planlamaktadır. Öğrenci kontenjanı öğretim elemanlarının her bir öğrenciye ilgi gösterip zaman ayırabilecekleri orana göre belirlenecek, öğrencilerin sayıca çok olmalarından ziyade nitelik bakımından yeterliliğe kavuşturulmaları ölçütünü esas alacaktır. 

Öğretim Üyeleri

“Süryani Dili ve Edebiyatı” bölümü bünyesinde görev yapan ikisi Doçent Doktor ve biri Doktor Öğretim Üyesi olmak üzere üç öğretim üyesi, iki öğretim görevlisi ve bir araştırma görevlisi mevcuttur. Bununla birlikte, ihtiyaca göre bölüme yeni öğretim elemanları alınması planlanmaktadır. 

Doçent Doktor Zafer Duygu: Süryani Dili ve Edebiyatı Bölümü başkanı olan Zafer Duygu, Hıristiyanlık tarihi uzmanıdır. İsa, Pavlus, İnciller ve Hıristiyanlığın Roma Siyasal Sistemiyle Entegrasyonu gibi alanlarda çalışmaktadır. Ayrıca Süryani tarihi ve Süryani historiografisi gibi alanlarda da çalışmalar yapmaktadır. İyi derecede İngilizce ve okuma duzeyinde Eski Yunanca bilmektedir. Zafer Duygu, 2020 yılında İnciller Güvenilir Metinler midir?: Metodolojik ve Karşılaştırmalı Analizler isimli kitabını Düşün Yayınları'ndan çıkartmıştır. Bununla beraber Zafer Duygu'nun 2018'de birinci 2019'da  ikinci basımları yapılan İsa, Pavlus, İnciller: Hıristiyanlık Neden ve Nasıl Ortaya Çıktı? isimli kitabı kamuoyunda çok geniş ilgi uyandırmıştır. Konu, ulusal televizyon kanallarında, konferanslarda, panellerde ve bir çok platformda ele alınmıştır ve alınmaktadır. Zafer Duygu'nun 2017 ve 2019 yıllarında yayımladığı Hıristiyanlık ve İmparatorluk: Geç Antikçağ'da Kilise Devlet İlişkileri ve Kristolojik Paradigmalar kitabı ile Nikomedeia ve Hıristiyanlık: İlk Beş Yüzyıl adlı eseri Geç Antikçağ özelinde Hıristiyanlığın yayılması, siyasallaşması ve parçalanması gibi olguları ele almaktadır. Zafer Duygu'nun 2017'de yayımladığı Süryani Tarih Yazıcılığında Geç Antikçağ: Hıristiyanlık, İslam, Siyasi Tarih isimli çalışması ise önemli bazı historiyografik metinlerin açıklamalı tercümelerini içermesinin yanında Süryani tarih yazıcılığı geleneğine Türkçe'de ilk defa olarak geniş çaplı tanıtmaktadır. Ayrıca Zafer Duygu, Kutlu Akalin ile birlikte Kristolojiye Giriş: Miafizit, Diyofizit ve Khalkedoncu Anlayışlar ile Süryani Literatürü isimli iki kitap çalışmasının editörü, tercümanı ve hazırlayıcısı olmuştur. Zafer Duygu, 2018-2019 yıllarında TUBİTAK desteğiyle Duke Universitesi'nin Religious Studies Bölümü'nde sinoptik İnciller ve sinoptik problemler konulu araştırmalarda bulunmuştur. Uluslararası ve ulusal hakemli dergilerde yayımlanmış bir çok makalenin yazarıdır. Mardin Artuklu Üniversitesi'nde lisans ve yüksek lisans düzeyinde bir çok ders vermektedir.

Doçent Doktor Mehmet Sait Toprak: Süryanice, Aramice, İbranice ve Arapça gibi Sami dilleri üzerinde uzmanlığı bulunan bir dilci ve Farsça, İngilizce ve Kürtçe başta gelmek üzere çeşitli başka dillere de vakıf bir teolog olarak Mehmet Sait Toprak, ilgilendiği bilimsel alanlarda dünya tarafından tanınan yetkin bir akademisyendir. Mehmet Sait Toprak’ın hali hazırda başka bazı alanların dışında Süryani dili ve edebiyatı üzerine de kitap ve makaleleri yayınlanmış olup, Süryani literatürünün önde gelen isimleri olan Nusaybinli İliyo ve Bar Ebroyo’ya ilişkin kitapları ve Süryani gramerine dair yazdıkları başta gelmek üzere basım aşamasında bulunan pek çok eseri mevcuttur. Mehmet Sait Toprak, “Süryani Dili ve Edebiyatı” bölümü bünyesinde Süryanice (Ktobonoyo – Turoyo), İbranice (Kutsal Kitap İbranicesi – Modern İbranice) ve Aramice gibi dillerin lisans öğrencilerine sevdirilmesi ve öğretilmesi ile beraber, Süryani diline, kültürüne, literatürüne ve Hıristiyan ve Yahudi ilahiyatlarına ilişkin çeşitli dersleri verebilme yetkinliği taşımaktadır. Doktor Öğretim Üyesi

Doktor Öğretim Üyesi Kutlu Akalın: Eski Yunanca ve Latince gibi klasik batı dillerine ve klasik Süryanice’ye hâkim bir akademisyen olan Kutlu Akalın, Geç Antikçağ ve özellikle Bizans konusunda uzman bir bilim insanıdır. İngilizce, Almanca ve Fransızca gibi diller üzerinden modern batı literatürünü takip edebilen Akalın, doktora eğitimini tamamladığı Princeton Üniversitesi’nde edindiği teorik ve yöntemsel birikimleri sürdürmekte olduğu çalışmalarda kullanmaktadır. Kutlu Akalın, “Süryani Dili ve Edebiyatı” bölümü bünyesinde klasik Süryanice başta olmak üzere Süryani kültürüne ve tarihine dair dersleri verebilme yetkinliğine sahiptir. Bununla birlikte, Antik Yunanistan, Bizans Devleti, Geç Antikçağ ve tarih biliminin araştırma yöntem ve teknikleri ile felsefesine ilişkin konular ve bu konularla Süryaniler arasında kurulacak ilişkilere yönelik dersler de Kutlu Akalın tarafından akademik düzeyde verilebilecektir. Kutlu Akalın’ın Süryani literatürüne dair İngilizce ve Türkçe yayınlanmış eserleri bulunmaktdır. 

Öğretim Görevlisi Mihayel Akyüz: Klasik Süryaniceye ve anadili olan Çağdaş Süryaniceye (Ṭuroyo/Surayt) hâkim bir akademisyen olan Mihayel Akyüz, Süryanî literatürünün en zengin dönemleri olan IV. - XIII. yüzyıllar arasındaki Süryanice eserler üzerinde araştırmalar yapmaktadır. Türkiye’de Yaşayan Diller Enstitüsü, Süryani Dili ve Kültürü Anabilim Dalında yüksek lisans tezini veren Akyüz, Britanya Müzesinde yer alan ve Batı bilim dünyasında henüz çalışılmayan, Muşe bar Kifo’ya ait emsalsiz Süryanice bir nüshayı edisyon edip ilk defa Türk diline kazandırmıştır. 2017 yılında Mardin Artuklu Üniversitesi’nde göreve başlayan Akyüz, “Süryanî Dili ve Edebiyatı” bölümü bünyesinde uzmanı olduğu Klasik Süryanice ve Çağdaş Süryanice derslerini vermektedir. Bununla birlikte Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Tarih Programında doktora talebesi de olan Akyüz, Miafizit Süryanî kilisesinin İslâm öncesi ve İslâm sonrası dönemlerini genelde ortaçağ Süryanî kaynakları üzerinden, özelde de Süryanî Patriği Mikhael Rabo kroniği üzerinden ele alarak doktora çalışmalarını yürütmektedir. Bu bağlamda hem Hristiyanlık hem de İslâm tarihi açısından ortaçağın önemli kaynakları arasında gösterilen ve Süryanî tarihinin en önemli eseri olarak kabul edilen Mikhael Rabo kroniğinin tamamını (=21 kitap) Süryanice aslından Türkçeye tercüme ederek Türkiye akademisine kazandırma gayretindedir.  

Öğretim Görevlisi Ayşe Hacımustafaoğlu: Dicle Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi’nden mezun olup, aynı üniversitede Biyoloji bölümde entomoloji alanında yüksek lisans yapmıştır. Mezuniyetinden sonra özel kurumlarda öğretmenlik görevini ifa etmiştir. Daha sonra Mardin Artuklu Üniversitesi Türkiye’de Yaşayan Diller Enstitüsü’nde Süryani Dili ve Kültürü anabilim dalında ikinci yüksek lisansını tamamlamıştır. 4. yüzyılda yaşamış olan Persli Bilge Afrahat’ın Beşinci İspatının Türkçe çevirisini yapmıştır. Afrahat’ın kimliğine dair karmaşaları çözdükten sonra, dönemin siyasetini ve kültürünü de tezine aktarmıştır. Ayrıca Afrahat’ın gözünden dönemin imparatorları, azınlıklık cemaatlerinin durumunu incelenmiş ve dönemin egemen iki büyük gücünün (Roma ve Sasani İmparatorlukları) mücadeleleri ile birbirlerine karşı yürüttükleri politikaları araştırıp kaleme almıştır. Öğr. Gör. Ayşe Hacımustafaoğlu, iyi düzeyde Süryanice, İbranice, İngilizce ve Kürtçe bilmektedir. Süryani Dili ve Edebiyatı lisans bölümünde Antik dönem Süryani Edebiyatı ve Modern dönem Süryani Edebiyatı, Süryani Klasik Metinler gibi gramer ve etüt içerikli dersler vermektedir.     

Araştırma Görevlisi Umut Var: Geç Antikçağ ve Ortaçağ Hıristiyanlık tarihi, historiografi, kültürel ve dini karşılaşmalar, Bizans Tarihi üzerine araştırmalar yapmakta olan Umut Var, Ortaçağ'da din ve devlet ilişkileri ile Papalık ve Constantinopolis Kilisesi ilişkileri üzerine yazdığı IX. yüzyıl Doğu Roma İmparatorluğu ve papalık ilişkileri bağlamında Patrik Photius tartışması adlı yüksek lisans tezini İstanbul Medeniyet Üniversitesi'nde tamamlamıştır. Lisans yıllarında yandal programıyla katıldığı Klasik Filoloji Bölümü Latin Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı'ndan 2014 yılında mezun olmuş ve Klasik Latince üzerinde yetkinlik kazanmıştır. Bunun yanı sıra çalıştığı alanla ilgili İngilizce ve Fransızca literatürü de takip edebilecek dil yetkinliğine sahip olan Umut Var, aynı zamanda Tarihyazımı Dergisi'nin de İngilizce redaktörlüğü görevini sürdürmektedir. Geç Antikçağ ve Ortaçağ Hristiyanlık tarihi çalışmalarının önemli öznelerinden olan Süryani Hristiyanlığı, kilise faaliyetleri ve Süryani felsefesi üzerinde araştırmalar yapmakta olan Arş. Gör. Umut Var, doktora çalışmalarını İstanbul Medeniyet Üniversitesi'nde sürdürmektedir.

Çeşitli Aktiviteler

“Süryani Dili ve Edebiyatı” bölümü bünyesinde, düzenli olarak seminerler, paneller ve bilhassa alanında uzman akademisyenlerin bulunacağı konferanslar düzenlenmesi planlanmaktadır.  Aynı zamanda bölümümüz bünyesinde lisans öğrencilerimiz tarafından kurulan Süryani Dili ve Edebiyatı Topluluğu da öğrencilerimize yönelik çeşitli bilimsel aktiviteler gerçekleştirmektedir.

Lisansüstü Programlarımız

“Süryani Dili ve Edebiyatı” bölümünden mezun olacak öğrenciler, Mardin Artuklu Üniversitesi bünyesinde “Türkiye’de Yaşayan Diller Enstitüsü” biriminde faaliyetini sürdüren “Süryani Dili ve Kültürü” isimli tezli yüksek lisans programına gerekli koşulları sağlamak şartıyla devam edebilirler. 

T.C. Mardin Artuklu Üniversitesi Rektörlüğü