T.C. MARDİN ARTUKLU ÜNİVERSİTESİ İSLAMİ İLİMLER FAKÜLTESİ
  • /
  • Ders Kur Tanımları

Ders Kur Tanımları

 

İLAHİYAT LİSANS TAMAMLAMA PROGRAMI (İLİTAM)

DERS İÇERİKLERİ, OKUTULACAK DERS KİTAPLARI VE

YARDIMCI KİTAPLAR

 

5. YARIYIL

 

Kur'an Okuma ve Tecvid I (2-0-2)

Kur’an’ın tecvid kurallarına uygun olarak doğru okunması, belirli surelerin (78. Nebe’, 67. Mülk ve 36. Yâsîn Sureleri) ezberlenmesi ve ezberlenen surelerin yanı sıra, 46. Ahkâf , 57. Hadîd Sureleri arasının Türkçe anlamının öğrenilmesi.

 

Ders Kitabı:

Ali Rıza Sağman, İlaveli Yeni Sağman Tecvidi, İstanbul, 1957.

Demirhan Ünlü, Kur’ân-ı Kerîm’in Tecvîdi, Ankara, 1993.

Celaleddin Karakılıç, Tecvid İlmi, Ankara, 1982.

 

Arapça I (4-0-4)

Arap dilinin grameri; fiiller, zarflar, hal, istisna, şart edatları, meful, sayılar, isimler ve bunların gramer ve anlam bakımından ilgili metinler üzerinde tahlili. Arapça konuşma.

Ders Kitabı:

İsmail Güler, Hüseyin Günday, Şener Şahin, Arapça Dilbilgisi (Nahiv Bilgisi), Alfa Yayınları, İstanbul 2001.

Halil Akçay, Sıfırdan Zirveye Sarf, Ensar Yayınları, İstanbul 2017.

 

Fıkıh Usûlü I (2-0-2)

Usul-ü fıkhın tarifi, konusu, gayesi, doğuşu ve gelişmesi. Delilleri açısından İslam fıkhı. Kitap, sünnet, icma, kıyas, mesalih-i mürsele, istihsan, örf, zeria, sahabi kavli, istishab. İslam hukukunda tali deliller. Şer’i delillerden çıkarılan hükümler, hüküm, teklifi hüküm, vad’i hüküm, teklifi hüküm ile vad’i hüküm arasındaki fark.

 

Ders Kitabı:

Muhammed Ebu Zehra, Çev. Abdülkadir Şener, İslâm Hukuku Metodolojisi, Ankara, 1990.

Abdülkerim Zeydan, Çev. Ruhi Özcan, Fıkıh Usûlü, Ankara, 1982.

Zekiyyüddin Şaban, İslam Hukuk İlminin Esasları, Çev., İbrahim Kafi Dönmez, Ankara, 1996.

 

Sistematik Kelam (4-0-4)

Bilginin imkânı, tanımı, kaynakları ve çeşitleri; Kelamın metotları: tümevarım, tündengelim, kıyasu’l-gaib ale’ş-şahid; Varlık teorisi; Allah’ın varlığı ve birliğinin delilleri: hudus delili, imkân delili, düzen delili, istidlal bi’ş-şahit ale’l-ğaib, temanu’ delili; Allah’ın isim ve sıfatları: sıfat-zat ilişkisi, teşbih, tecsim ve tenzih; Allah’ın Kelam sıfatı ve Kur’an; İman ve mahiyeti; İman-bilgi ilişkisi; İman-eylem ilişkisi; Nübüvvetin imkanı ve ispatı; Peygamberlerin nitelikleri; Peygamberliğe dair meseleler; Dua ve Tövbe.

 

Ders Kitabı:

Emrullah Yüksel, Sistematik Kelam, İz Yayıncılık, İstanbul, 2009.

Şerafettin Gölcük-Süleyman Toprak, Kelam, Tekin Kitabevi, Konya, 1996.

Ahmet Saim Kılavuz, Kelam, Damla Yayınları, İstanbul.

 

Mantık (2-0-2)

Mantığın terim anlamı. Mahiyeti, konusu, amacı ve uygulama alanları. Mantığın diğer bilimlerle ilişkisi. Mantığın tarihçesi. Mantığın problemleri. Mantığın kaynağı ve akıl ilkeleri üzerine tartışmalar. Mantıkta kavramlar. Beş tümel. Önermeler. Akıl yürütme. Kıyas ve çeşitleri. Tasdik ve çeşitleri. Formel mantığın değeri ve kıyasa karşı yapılan eleştiriler.

 

Ders Kitabı:

İsmail Köz, Mantık Felsefesi, Ankara, 2003.

 

Osmanlı Türkçesi (2-0-2)

Arap harfli Türk abecesi, bitişik ve ayrı harfler, yazma çalışmaları.

Ders Kitabı:

Muharrem ERGİN: Osmanlıca Dersleri

Faruk Kadri Timurtaş: Osmanlı Türkçesine Giriş

 

 

6.YARIYIL

Kur'an Okuma ve Tecvid III (2-0-2)

Kur’an’ın tecvid kurallarına uygun olarak doğru okunması, farklı kıraatlerin tanınması, muayyen surelerin ve aşırların (2. Bakara Suresi 285-286; 59. Haşr Suresi 20-24. ayetler ve beş ayrı aşır) ezberlenmesi ve bunların yanı sıra 37. Sâffât – 45. Câsiye ve 68. Kalem – 77. Murselât Surelerinin Türkçe anlamının öğrenilmesi.

 

Ders Kitabı:

Hüseyin Atay, Kur’an, Türkçe Çeviri, Ankara, 2001.

Süleyman Ateş, Kur’ân-ı Kerim ve Yüce Meâli, İstanbul, 2003.

Demirhan Ünlü, Kur’ân-ı Kerîm’in Tecvîdi, Ankara, 1993.

Celaleddin Karakılıç, Tecvid İlmi, Ankara, 1982.

 

Arapça II (4-0-4)

Arapça modern metinler üzerinden kelime, anlam ve gramer tahlilleri.

 

Ders Kitabı:

İsmail Güler, Hüseyin Günday, Şener Şahin, Arapça Modern Metin Okumaları, Alfa Yayınları, İstanbul 2018.

Ahmet Tekin, Arapça Basın Dili, Seyda Yayınları, Diyarbakır 2017.

 

İslam Hukuku I (4-0-4)

Hukuk-ahlak ilişkisi. Hukukun tasnifi. Ahval-i şahsiyye. Şahsiyetin başlangıç ve sonu, ehliyet, nesebin sübutu, hükmi şahıslar. Aile hukuku. Evlilik ve neticeleri, evliliğin sona ermesi, doğum ve neticeleri. Miras hukuku. Umumi prensipler, terike, mirasçılar. Borçlar hukuku. Akitlerin tasnifi, akdin unsurları, in’ikat şartları, akdin mevzuu, akitle ilgili şartlar, akdin genel hükümleri, borçların hükmü, borçların nevileri, borçların intikali. Eşya hukuku. Ayni haklar, zilyetlik. Arazi hukuku.

 

Ders Kitabı:

Ömer Nasuhi Bilmen, Hukuk-ı İslamiyye ve Islahat-ı Fıkhıyye Kâmûsu, İstanbul, 1971.

Hayrettin Karaman, İslam Hukuk Tarihi, İstanbul, 1989.

Hayreddin Karaman, Anahatlarıyla İslâm Hukuku, III. Cilt, İstanbul, 1986.

 

 

İslam Ahlak Felsefesi (2-0-2)

İslâm ahlâkçılarının, ahlâkın tanımı, kaynağı ve ahlâkın diğer ilimler arasındaki yerine dair görüşleri. İslâm ahlâkçıları tarafından ortaya konan ahlâk teorilerinin Batı’da ortaya çıkan ahlâk teorileriyle karşılaştırılması.

 

Ders Kitabı:

Hayrani Altıntaş, İslam Ahlakı, Ankara, 2000.

Recep Kılıç, Ahlakın Dini Temelleri, Ank.,1996.

Mehmet Ali Ayni, Türk Ahlakçıları, Kitabevi Yayınları, İstanbul, tsz.

 

Felsefesi Tarihi (2-0-2)

Genel olarak bu derste, Thales’ten başlayarak Yeni Platonculuğun ortaya çıkışına kadar geçen süreçte ortaya çıkan felsefi fikirlerle bu felsefi düşüncelerin geçerlilikleri, bu düşüncelerin daha sonra hem Ortaçağ ve hem de Modern çağda ortaya çıkan felsefi düşünceler üzerindeki etkileri, o dönemde yaşamış olan diğer toplumların bu düşüncelerin oluşmasındaki katkıları, din-felsefe etkileşimi ve felsefi düşüncelerin toplumsallaşma üzerine etkileri ele alınacaktır.

 

Ders Kitabı:

K. Birand, İlk Çağ Felsefesi Tarihi, Ankara, 1967.

M. Gökberk, Felsefe Tarihi, İstanbul, 1996.

Alfred Weber, Felsefe Tarihi, Çev: H. Vehbi Eralp, İstanbul, 1988.

 

İslâm Tarihi 1 (4-0-4)

Türklerin İslâm Tarihinde yerlerini almalarından önceki dönemle ilgili bir girişten sonra bu derste üç ana konu işlenecektir. Bunlardan birincisi Türklerin İslâmiyet’i kabulleri, ikincisi yarı bağımsız Türk İslâm devletleri (Tolunoğulları, Sâcoğulları, İhşidîler), üçüncüsü; tam bağımsız Türk İslâm devletleri (İdil/Volga Bulgarları, Karahanlılar, Gazneliler, Selçuklular, Hârizmşahlar vd.) dir. Derslerde her devletin siyasî tarihi oldukça özlü biçimde işlenecek, buna karşılık kültür ve medeniyet konularına özellikle geniş yer verilecektir.

 

Ders Kitabı:

Erdoğan Merçil, Müslüman-Türk Devletleri Tarihi, Ankara, 1991.

Hüseyin Algül-Osman Çetin, İslâm Tarihi, İstanbul, 1987.

 

 

7.YARIYIL

 

Kuran Okuma ve Tecvid-3 (2-0-2)

 

 

Tefsir Metinleri-1 (4-0-4)

Bu derste başlangıcından günümüze tefsir metinlerinden seçmeler yapılarak metotları ve ayetleri ele alış yönleri değerlendirmeye tabi tutulacaktır.

Ders Materyalleri:

Farklı tefsir kaynaklarından metinler ve tahlilleri

 

İslam Hukuku II (4-0-4)

İktisat ve mali hukuk. Kendine özgü yöntemleriyle İslam ekonomisi, İslam iktisadı ile ilgili ıstılahlar, İslam fıkhında şirketler. Ceza hukuku. Hukuk tarihinde cezalandırma şekilleri, suç ve ceza arasındaki ilişki, suçun unsurları, cezaların düşmesi, İslam hukukunda cezalandırma şekilleri. Anayasa ve idare hukuku. Devletler hukuku. Adliye teşkilatı ve yargılama hukuku.

 

Ders Kitabı:

Hayrettin Karaman, İslam Hukuk Tarihi, İstanbul, 1989.

Muhammed Ebû Zehra, el-Ahvâlü’ş-Şahsiyye, Kahire, 1957.

Halil Cin, Osmanlı Hukukunda Boşanma, Ankara, 1976.

 

İslam Felsefesi (4-0-4)

İslam felsefesinin tarifi. İslam’da felsefi düşüncenin kaynakları. Yerli ve yabancı kaynaklar. İslam felsefesi hakkında kaynaklar. İslam felsefesinde felsefe ve filozofun tarifi. Felsefenin İslam dünyasına girişi. Felsefi tercüme hareketleri. İslam’da felsefi düşüncenin yabancı kaynaklarının tanıtımı. İslam’da felsefi düşüncenin başlaması. İslam felsefesinin tarihi ve doktrinal gelişimi. İslam felsefesinde felsefi ekoller meselesi. İslam felsefesinin yapısı ve özgünlüğü. İslam’da felsefi düşüncenin gerilemesi ve sebepleri. Büyük Müslüman filozoflar. Kindi, Farabi, İbn Sina, Gazali, İbn Rüşd. İslam felsefesinin Batı felsefesine etkisi. İslam felsefesi hakkında modern çalışmalar.

 

Ders Kitabı:

Mehmet Bayraktar, İslam Felsefesine Giriş, TDV, Ankara, 1997.

H. Ziya Ülken, İslam Felsefesi, Kaynakları ve Etkileri, İstanbul, 1993.

 

Hadis Metinleri-1 (4-0-4)

Hadis kaynaklarının tanıtımı, Kaynaklara göre Hadis metin okumaları, Muvatta'dan seçme hadisler, Ebu Yusuf ve Şeybani'nin el-Asar'larından seçme hadis metinleri, Musannefler (Abdurrazzak/ İbn Ebi Şeybe), Müsnedler (Ahmed b. Hanbel).

 

Ders Kitabı:

Camiler (Buhari/ Müslim), Sünenler (Sünen-i Erbaa), Mucemler, Hadis Şerhleri I, Hadis Şerhleri II, Uydurma Hadis Kaynakları, Seçme Hadisler (Kırk/Yüz hadis vb)

 

İslam Tarihi-2 (2-0-2)

Türklerin İslâm tarihinde yerlerini almalarından önceki dönemle ilgili bir girişten sonra bu derste üç ana konu işlenecektir. Bunlardan birincisi Türklerin İslâmiyet’i kabulleri, ikincisi yarı bağımsız Türk İslâm devletleri (Tolunoğulları, Sâcoğulları, İhşidîler), üçüncüsü; tam bağımsız Türk İslâm devletleri (İdil/Volga Bulgarları, Karahanlılar, Gazneliler, Selçuklular, Hârizmşahlar vd.) dir. Derslerde her devletin siyasî tarihi oldukça özlü biçimde işlenecek, buna karşılık kültür ve medeniyet konularına özellikle geniş yer verilecektir.

 

Ders Kitabı:

Erdoğan Merçil, Müslüman-Türk Devletleri Tarihi, Ankara, 1991.

Hüseyin Algül-Osman Çetin, İslâm Tarihi, İstanbul, 1987.

 

 

8. YARIYIL

Kuran Okuma ve Tecvid-4 (2-0-2)

Hadis Metinleri-2 (4-0-4)

Camiler (Buhari/ Müslim), Sünenler (Sünen-i Erbaa), Mucemler, Hadis Şerhleri I, Hadis Şerhleri II, Uydurma Hadis Kaynakları, Seçme Hadisler (Kırk/Yüz hadis vb)

 

Ders Kaynakları:

Hemmam b Münebbih, es-Sahife, Mamer b. Raşid, el-Cami, Malik, el-Muvatta, Ebu Yusuf ve Şeybani, el-Asar, Abdurrazzak ve İbn Ebi Şeybe el-Musannef, Ahmed b. Hanbel, el-Müsned, Buhari, el-Camiu's-sahih, Müslim, el-Camiu's-sahih, Ebu Davud, es-Sünen, Tirmizi, es-Sünen, Nesai, es-Sünen, İbn Mace, es-Sünen, Darimi, es-Sünen

 

Tefsir Metinleri-2 (4-0-4)

Bu derste başlangıcından günümüze tefsir metinlerinden seçmeler yapılarak metotları ve ayetleri ele alış yönleri değerlendirmeye tabi tutulmaya devam edilecektir.

 

Din Felsefesi I (4-0-4)

Terim olarak din felsefesi. Din felsefesinin problemleri. Din felsefesi, Kelam ve din bilimleri. Tanrı’nın varlığı ile ilgili deliller. Deliller hakkında genel bilgiler. Ontolojik delil. Kozmolojik delil. Nizam ve Gaye delili. Dini tecrübe delili. Ahlak delili. Tanrının sıfatları. Sıfatlar problemine genel bir bakış. Sıfatlar, kötülük problemi ve insan hürriyeti. İnsanın hürriyeti ve determinizm.

 

Ders Kitabı:

Mehmet Aydın, Din Felsefesi, Ankara, 1994.

Mehmet Bayraktar, Din Felsefesine Giriş, Ankara, 1997.

 

Tasavvuf (2-0-2)

Tasavvufun kaynağı ve tanımları, tasavvufun tarihsel seyri, zühd, tasavvuf ve tarikatlar döneminde ortaya çıkan zühd, sabır, zikir, tefekkür, marifet, fena-beka, tevekkül, ihlâs vb. bazı kavramlar. Ayrıca tasavvuf felsefesi bağlamında sufilerin varlık, tevhid, insan ve bilgi anlayışları. Metodoloji bağlamında sufilerin Kur’an ve Sünnet’e yaklaşımları, tasavvuf literatürü.

 

Ders Kitabı:

Mustafa Aşkar, Tasavvuf Tarihi Literatürü, Ankara, 2000.

Mustafa Kara, Din Hayat Sanat Açısından Tekkeler ve Zâviyeler, İstanbul,1977.

Hasan Kamil Yılmaz, Tasavvuf ve Tarikatlar, Ensar Neşriyat, İstanbul, 1997.

 

Dinler Tarihi (4-0-4)

Sabiilik, Mecusilik , Hinduizm, Budizm, Caynizm, Sih Dini, Konfüçyüsçülük, Taoizm, Şintoizm ve geleneksel Türk inançlarının kısa tarihçeleri, genel özellikleri, ilkeleri, inanç, ibadet ve dini kurumları, mezhepleri.

 

Ders Kitabı:

Ünver Günay-Harun Güngör, Başlangıçtan Günümüze Türklerin Dinî Tarihi, Ankara,1997.

Abdurrahman Küçük-Günay Tümer, Dinler Tarihi, Ocak Yayınları, Ankara, 2002.

 

T.C. Mardin Artuklu Üniversitesi Rektörlüğü